ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ
Μια παράκτια περιοχή αποτελεί συχνά δημοφιλή τουριστικό προορισμό, κυρίως, του 
μαζικού τουρισμού. Οι περισσότεροι μεσογειακοί προορισμοί χαρακτηρίζονται όχι μόνο
από την εντατική ανάπτυξη και την εκτενή αστικοποίηση, αλλά και από την κατασκευή 
υποδομών μεγάλης κλίμακας, και για αυτό το λόγο, δέχονται πολλές πιέσεις. Οι 
περιβαλλοντικές επιπτώσεις στις περιοχές αυτές είναι ένας συνδυασμός του τουριστικού 
τομέα και των άλλων ανθρώπινων δραστηριοτήτων (Αγοραστάκης, 2012, Zanetto and
Soriani, 1996 σε Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001, Παπαπαύλου-Ιωακειμίδου, 2003 ).
Η ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών είναι παρόμοια με την ανάπτυξη των νησιών, σχετικά 
με τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργούνται. Η κύρια διαφορά τους έγκειται 
στο γεγονός ότι οι παράκτιες περιοχές έχουν συνήθως πρόσβαση σε περισσότερους 
πόρους, ενώ οι πόροι των νησιών είναι κυρίως περιορισμένοι (π.χ. το γλυκό νερό). Πιο 
συγκεκριμένα, όπως και στα νησιά, τους μήνες αιχμής υπάρχει υψηλή ζήτηση νερού, 
εξαιτίας της αύξησης των καταναλωτών. Οι παράκτιοι υδροφορείς συνήθως έχουν μικρή 
δυναμικότητα, με αποτέλεσμα να δέχονται ισχυρές πιέσεις σε μικρό χρονικό διάστημα. Η 
υπεράντληση των παράκτιων υδροφορέων προκαλεί υφαλμύρωση του νερού, ένα 
πρόβλημα που δεν είναι αναστρέψιμο. Οι πεδινές περιοχές γύρω από αμμώδη 
περιβάλλοντα αποτελούν τις περιοχές που είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητες σε κινδύνους 
υφαλμύρωσης. Αναφορικά με την ποιότητα του νερού στις παράκτιες ζώνες, υπάρχουν 
ποικίλες σημειακές πηγές ρύπανσης, που σχετίζονται με τον τουρισμό (π.χ. αποχετεύσεις
οικισμών και μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων). Άλλες πηγές (διάχυτης ρύπανσης) 
αποτελούν τα εξοχικά σπίτια, οι επιχειρήσεις εστίασης και αναψυχή, αλλά και η μεγάλη 
συγκέντρωση τουριστών (λουόμενων) στις ακτές (Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001,
Παπαπαύλου-Ιωακειμίδου, 2003, Τσάρτας κ.ά., 2010, Τσουλίδου, 2013).
Σύμφωνα με τους Ηγουμενάκη κ.ά. (1998) και τον Βαρβαρέσσο (2000), ένα σημαντικό 
περιβαλλοντικό πρόβλημα αποτελεί η ρύπανση των παράκτιων περιοχών, εξαιτίας της 
αυθαίρετης και εκτός ελέγχου κατασκήνωσης, καθώς οι κατασκηνωτές συχνά δεν σέβονται 
το περιβάλλον και προξενούν σοβαρά προβλήματα (π.χ. ρύπανση από απορρίμματα, οπτική 
ρύπανση από την παράταξη των σκηνών, απώλεια της χλωρίδας λόγω καταπάτησης 
ποικίλων περιοχών, απομάκρυνση της πανίδας από την περιοχή εξαιτίας υψηλών επιπέδων 
θορύβου), αλλοιώνοντας έτσι το φυσικό περιβάλλον. Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενη 
ενότητα, σε αρκετές περιπτώσεις ο τουρισμός μπορεί να συμβάλλει στην απώλεια 
σημαντικών βιοτόπων και στη μείωση της βιοποικιλότητας, και κυρίως των παράκτιων 
περιοχών. Επιπλέον, εξαιτίας της ανεξέλεγκτης αλιείας σε πολλές παράκτιες περιοχές, 
σημαντικός είναι ο κίνδυνος της απώλειας της πανίδας του θαλάσσιου περιβάλλοντος
(Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001, Γιώρκας, 2011, Κρητικός, 2012).
Εν κατακλείδι, άλλο ένα αξιόλογο περιβαλλοντικό πρόβλημα αποτελεί η παράκτια 
διάβρωση. Η ανάπτυξη λιμένων σκαφών αναψυχής, κυματοθραυστών και άλλων 
κατασκευών στην ακτογραμμή, μπορεί να επιφέρει αλλαγές στην εναπόθεση ιζημάτων από 
τα ρεύματα και στη ζώνη της παραλίας, με αποτέλεσμα να προκληθεί παράκτια διάβρωση. 
Επιπλέον, η παραλαβή δομικών υλικών, όπως η άμμος, ασκεί σημαντική πίεση στα ~ 34 ~
επιμέρους οικοσυστήματα του παράκτιου χώρου. Τέλος, η εκτός ορίων οικιστική ανάπτυξη
και η ευρεία κάλυψη των χώρων από τσιμέντο ή άσφαλτο κοντά στις μαρίνες είναι πιθανό 
να καταστρέψουν τα οικοσυστήματα και τις σχέσεις μεταξύ ξηράς και θάλασσας (π.χ. 
αναπαραγωγή θαλάσσιων χελωνών και άλλα παρόμοια θέματα) (Καρβουνής και 
Γεωργακέλλος, 2003, Τζούφη, 2010, Χουλιαρά, 2013, Τσουλίδου, 2013

ΟΡΕΙΝΕΣ  ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Κύριο χαρακτηριστικό αυτών των περιοχών είναι οι ακραίες κλιματολογικές συνθήκες που 
επικρατούν, γεγονός που τις καθιστά δημοφιλείς περιοχές με μεγάλη τουριστική ανάπτυξη, 
ενώ είναι επιρρεπείς σε ποικίλες περιβαλλοντικές πιέσεις. Οι ορεινοί τόποι, που βρίσκονται 
κοντά σε αστικά κέντρα, αποτελούν παραθεριστικούς χώρους για σκι, καθώς οι ισχυρές
χιονοπτώσεις και οι χαμηλές θερμοκρασίες για μεγάλα χρονικά διαστήματα αποτελούν τις 
βάσεις για την ανάπτυξη της βιομηχανίας του σκι. Επομένως, αυτές οι περιοχές 
ενδείκνυνται κυρίως για χειμερινό τουρισμό. Τα φυσικά οικοσυστήματα των περιοχών 
μεγάλου υψομέτρου δέχονται ποικίλες πιέσεις που σχετίζονται, κυρίως, με την υλοτομία
και τη διάβρωση του εδάφους (Gartner, 2001, Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001, Καρβουνής και 
Γεωργακέλλος, 2003).
Πιο συγκεκριμένα, προφανή περιβαλλοντική επίπτωση στις ορεινές περιοχές αποτελεί η 
κατασκευή των τελεφερίκ για τη μετακίνηση των τουριστών στο βουνό. Για να 
πραγματοποιηθεί η κατασκευή του είναι αναγκαία η υλοτομία, και σε πολλές περιπτώσεις 
η αποψίλωση ολόκληρων δασών. Πολύ συχνά, εξαιτίας της κατασκευής τους, μπορεί να 
προκληθεί διάβρωση του εδάφους, ενώ η υλοτομία αυξάνει την πιθανότητα ύπαρξης 
πολλών χιονοστιβάδων. Είναι άξιο να αναφερθεί πως εξαιτίας του (αλπικού) κλίματος σε 
αυτές τις περιοχές, μειώνεται η δυνατότητά τους να επαναφερθούν στην αρχική τους 
κατάσταση και άρα η δυνατότητά τους να αντιμετωπίσουν τις περιβαλλοντικές πιέσεις. 
Σε γενικές γραμμές, όλα τα έργα υποδομής (π.χ. χιονοδρομικά κέντρα, διάνοιξη οδών, 
άλλες ορεινές εγκαταστάσεις) επιφέρουν αυτές τις πιέσεις στο περιβάλλον, καθώς 
καταλαμβάνουν ζωτικό χώρο από το φυσικό περιβάλλον, και επομένως, υποβαθμίζουν το 
ορεινό τοπίο (ΟΚΕ, 2008, Gartner, 2001). Επιπρόσθετα, σε χιονοδρομικά κέντρα όπου
χρησιμοποιούνται συσκευές που παράγουν τεχνητό χιόνι, αναπτύσσεται ανταγωνισμός για 
τη χρήση των φυσικών πόρων με άλλες δραστηριότητες, όπως η κτηνοτροφία, η γεωργία 
κλπ. Αυτό ανάγεται στο γεγονός ότι για να παραχθεί το τεχνητό χιόνι χρειάζονται 
σημαντικές ποσότητες νερού. Εκτός απ’ αυτό, εμφανίζονται επιπτώσεις στους φυσικούς 
κύκλους και το μικροκλίμα, επειδή το τεχνητό χιόνι λιώνει με αργούς ρυθμούς. Αυτό έχει ως 
αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση της μικρής περιόδου «ανάκτησης» πολλών φυτικών 
αλπικών ειδών (Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001, Τζούφη, 2010). 
Πέρα από το σκι, στις ορεινές περιοχές αναπτύσσονται και άλλες δραστηριότητες που 
ενδέχεται να παράγουν απόβλητα και απορρίμματα, όπως για παράδειγμα η πεζοπορία. 
Τέτοιες πιέσεις επιφέρουν σημαντικά προβλήματα στο περιβάλλον, ιδιαίτερα σε
απομακρυσμένες περιοχές ή/και σε περιοχές που έχουν λίγες ή καθόλου εγκαταστάσεις ~ 35 ~
συλλογής ή απόθεσης απορριμμάτων. Για αυτό το λόγο, συχνά συναντώνται σε ορεινά 
φυσικά τοπία πλαστικά μπουκάλια, σπασμένα γυαλιά, σακούλες, χαρτιά υγείας και άλλα 
σκουπίδια, τα οποία δεν είναι εύκολο να αποσυντεθούν στη φύση, ενώ μπορεί να 
προκαλέσουν δασικές πυρκαγιές, αλλά και «ατυχήματα» στην πανίδα της περιοχής. Για 
παράδειγμα, μερικές περιοχές των Περουβιανών Άλπεων και του Νεπάλ, από τις οποίες 
διέρχονται ορειβατικά μονοπάτια, έχουν ονομαστεί ειρωνικά ως «coca-cola trail» και «toilet
paper trail», δηλαδή μονοπάτια της κόκα-κόλα και του χαρτιού υγείας, αντίστοιχα 
(Καρβουνής και Γεωργακέλλος, 2003, Τζούφη, 2010). 
Η ανάπτυξη στις ορεινές περιοχές είναι, ακόμη, δυνατόν να διαταράξει την αποδημία των 
ζώων. Μερικά είδη πανίδας έχουν θερινές και χειμερινές ζώνες διαβίωσης. Αναφορικά με 
τις χειμερινές ζώνες, αυτές βρίσκονται στα κατώτερα υψόμετρα, καθώς στα μεγάλα 
υψόμετρα το χιόνι σκεπάζει τα αποθέματα τροφής των ζώων. Είναι σημαντικό να 
αναφερθεί πως αρκετά συχνά η τουριστική ανάπτυξη επικεντρώνεται στα χαμηλότερα 
υψόμετρα, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ζώνη διαβίωσης της πανίδας, γεγονός που 
επιφέρει πολλά προβλήματα στα ζώα. Επιπλέον, η χρησιμοποίηση των οχημάτων εκτός 
δρόμου, η συμπίεση των στρωμάτων χιονιού, τα σύρματα των ανυψωτήρων αποτελούν 
σημαντικούς παράγοντες καταστροφής της χλωρίδας, αλλά και αναγκαστικής μετακίνησης 
ή θανάτωσης της πανίδας των περιοχών. Παράλληλα, ανθρώπινες ενέργειες όπως η 
οδήγηση ενός αυτοκινήτου, η χρήση τζακιού ή η θέρμανση των κτιρίων, συμβάλλουν στην 
ατμοσφαιρική ρύπανση με σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των τουριστών και των 
ντόπιων κατοίκων, καθώς και στη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής .

ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Όσον αφορά τις αγροτικές περιοχές, οι τουρίστες τις επισκέπτονται, καθώς επιζητούν 
περισσότερες παραδοσιακές μορφές φιλοξενίας. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της ανάπτυξης 
των ειδικών μορφών τουρισμού και κυρίως του αγροτουρισμού. Τα τελευταία χρόνια, οι 
μορφές αυτές προτιμούνται από τους επισκέπτες, μιας και οι αγροτικές περιοχές είναι 
ευκολότερα προσβάσιμες από ότι στο παρελθόν. Εξαιτίας της πτώσης των τιμών των 
γεωργικών προϊόντων, αρκετοί αγρότες σε πολλές περιοχές του κόσμου αναγκάστηκαν να 
μετατρέψουν τα αγροκτήματά τους σε αγροτουριστικές επιχειρήσεις. Αυτή η μορφή του 
τουρισμού, κατά κύριο λόγο, παρέχει ένα έξτρα εισόδημα στους αγρότες, αλλά και δεν 
επιφέρει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, μέχρι στιγμής (Dickinson, 1996 σε 
Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001). Παρόλα αυτά όμως, υπάρχουν ορισμένες επιπτώσεις που 
είναι άξιο να αναφερθούν. Πιο συγκεκριμένα, η αυθαίρετη δόμηση είναι ένα πρόβλημα 
που παρουσιάζεται στις αγροτικές περιοχές. Η αυθαίρετη δόμηση συνδέεται, κυρίως, με
την ανέγερση τουριστικών καταλυμάτων και παραθεριστικών κατοικιών (Κρητικός, 2012, 
Μιχαηλίδου, 2017). Ακόμη, το φαινόμενο της έντονης οικοπεδοποίησης, έχει ως 
αποτέλεσμα ο τουρισμός να απορροφά όχι μόνο τη γη και το νερό, αλλά και τις διάφορες 
επενδύσεις του αγροτικού τομέα. Ο τουρισμός, δηλαδή, δρα «ολιστικά» στις περιοχές που 
αναπτύσσεται, μιας και διεκδικεί όλο και περισσότερο χώρο για τις δραστηριότητες και τις 
υποδομές του. Επιπροσθέτως, συχνό είναι το φαινόμενο της αλλαγής των χρήσεων γης ή ~ 36 ~
των δραστηριοτήτων, το οποίο οδηγεί στην αστικοποίηση της γης και στο μετασχηματισμό 
του αγροτικού περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, πολλές αγροτικές περιοχές έχουν 
μεταβληθεί σε οικιστές, για να ικανοποιηθεί η τουριστική ζήτηση σε ξενοδοχεία, 
καταλύματα, χώρους αναψυχής κ.ά. Αιτία αυτής της κατάστασης αποτελεί η μη ύπαρξη 
μιας κατάλληλης πολιτικής για τη χρήση γης, αλλά και η αδυναμία ελέγχου (Schmitt et al., 
2009, Αραμπατζής, 2014).
Αναφορικά με τις αστικές περιοχές, η πλειονότητα της τουριστικής δραστηριότητας
πραγματοποιείται σε ένα δομημένο περιβάλλον. Για αυτό το λόγο, οι περιβαλλοντικές 
πιέσεις θα διερευνηθούν αναλυτικά στην επόμενη ενότητα του κεφαλαίου αυτού (ενότητα 
3.4.). Είναι όμως αξιόλογο να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τον Gartner (2001), η τουριστική 
δραστηριότητα δεν είναι η κύρια αιτία για την περιβαλλοντική μεταβολή στις αστικές 
περιοχές. Η υποδομή των αστικών κέντρων σχεδιάζεται για να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις
μεγάλου αριθμού ανθρώπων. Παρόλα αυτά, στις περιοχές στις οποίες η υποδομή δεν είναι 
αρκετή για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των κατοίκων ή σε περιοχές με δυσανάλογα 
μεγάλο αριθμό τουριστών ως προς τους μόνιμους κατοίκους, ο τουρισμός μπορεί να 
επιφέρει σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα.

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

Η μεγάλη ποικιλία ειδών και οικοσυστημάτων που υπάρχει στη φύση αποτελεί φυσικό 
κεφάλαιο του πλανήτη ανεκτίμητης αξίας, και είναι αναγκαίο να παραχωρείται στις 
επόμενες γενιές, χωρίς να αλλοιώνεται. Σήμερα, οι κίνδυνοι για τη διατήρηση και την 
προστασία της ποικιλίας των ειδών πολλαπλασιάζονται. Επομένως, με την ταχύτατη 
αύξηση του μαζικού τουρισμού θεωρήθηκε αναγκαία η δημιουργία εθνικών πάρκων. 
Αρχικός σκοπός δεν ήταν η δημιουργία ενός ακόμα ταξιδιωτικού προορισμού, αλλά η
προστασία του περιβάλλοντος. Η προστασία του περιβάλλοντος σχετίζονταν με τον 
περιορισμό της παρουσίας και παρέμβασης του ανθρώπου, καθώς θεωρήθηκε δεδομένο 
πως οποιαδήποτε δραστηριότητα θα οδηγούσε σε αλλοίωση των φυσικών οικοτόπων, 
ρύπανση και υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων (Καράβελλας κ.ά., 2003, ΕΚΠΑΑ, 2003
σε Φουστέρη, 2013).
Σύμφωνα με τον ορισμό της Διεθνής Ένωσης για την Προστασία της Φύσης και των 
Φυσικών Πόρων, προστατευόμενη περιοχή είναι «μια χερσαία και/ή θαλάσσια έκταση με 
ιδιαίτερα οικολογικά ή/και τοπικά χαρακτηριστικά, αφιερωμένη στην προστασία και 
διατήρηση της βιολογικής ποικιλότητας και των φυσικών και συναφών πολιτιστικών πόρων 
για την παρούσα και τις μελλοντικές γενιές, η οποία υπόκειται σε ειδικό καθεστώς 
διαχείρισης με νομικά μέσα ή άλλους αποτελεσματικούς τρόπους» (IUCN, 1994 σε 
Φουστέρη, 2013). Επιπλέον, οι προστατευόμενες περιοχές αποτελούν κατάλληλες περιοχές 
για την ανάπτυξη υποδομών αναψυχής, εκπαίδευσης και, κυρίως, οικοτουρισμού. Στόχος 
τους είναι, όχι μόνο η τόνωση της τοπικής οικονομίας και κοινωνίας, αλλά και η οικονομική 
στήριξη της λειτουργίας της προστατευόμενης περιοχής (Στιβανάκη, 2015).~ 37 ~
Οι σύγχρονοι στόχοι της δημιουργίας των προστατευόμενων περιοχών είναι η προστασία 
φυσικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών, με την στήριξη της κοινωνίας της περιοχής. 
Πιο συγκεκριμένα, αυτοί περιλαμβάνουν: α) την προστασία των ενδιαιτημάτων, β) τη 
διατήρηση της γενετικής βιοποικιλότητας, γ) τη διαφύλαξη των φυσικών, παραδοσιακών 
και πολιτισμικών χαρακτηριστικών, δ) την προώθηση της εκπαίδευσης σε τοπικό και 
ευρύτερο επίπεδο, ε) την ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και στ) την αειφορική 
διαχείριση των φυσικών πόρων (Πάικου, 2005 σε Φουστέρη, 2013, Μπίτος, 2009). Άλλος 
ένας σκοπός της προστασίας του φυσικού πλούτου είναι η εξασφάλιση της ευκαιρίας των
ανθρώπων να απολαμβάνουν τη φύση μέσα σε κατάλληλους και οργανωμένους χώρους 
(Fennell, 2001). 
Οι προστατευόμενες περιοχές δέχονται πολλές και ποικίλες πιέσεις από τους τουρίστες, 
καθώς εκείνοι τις επισκέπτονται για να απολαύσουν τον φυσικό πλούτο. Όπως 
προαναφέρθηκε, οι προστατευόμενες περιοχές συνδέονται με τον οικοτουρισμό, μια 
μορφή τουρισμού που αρχικά θεωρήθηκε ήπια μορφή, αλλά τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας 
του μεγάλου αριθμού των τουριστών προκαλεί συχνά διάφορα προβλήματα και εγκυμονεί
κινδύνους για τα οικοσυστήματα (Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001).
Υπάρχουν διάφορα είδη προστατευόμενων περιοχών (π.χ. φυσικά πάρκα, εθνικά πάρκα, 
εθνικοί δρυμοί, υγρότοποι, αισθητικά δάση, διατηρητέα μνημεία της φύσης και ορεινοί 
όγκοι). Εξαιτίας των διαφορετικών χαρακτηριστικών της κάθε περιοχής, οι περιβαλλοντικές 
πιέσεις ποικίλουν. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, όταν υπάρχει συγκέντρωση ενός μεγάλου 
αριθμού ανθρώπων και οχημάτων σε μια περιοχή, αυξάνεται ο κίνδυνος ρύπανσης είτε της 
ατμοσφαιρικής, είτε από απόβλητα, είτε από θόρυβο. Έχει παρατηρηθεί πολύ συχνά πως οι 
τουρίστες όταν επισκέπτονται μια περιοχή, ακόμη και προστατευόμενη, απορρίπτουν τα 
σκουπίδια τους στον χώρο, χωρίς να ενδιαφέρονται για την υγεία των ειδών που 
προστατεύονται στην περιοχή. Το φαινόμενο αυτό λαμβάνει χώρα, για παράδειγμα, σε 
πολλά φυσικά πάρκα και δάση της Κίνας και της Ινδονησίας. Σε αυτές τις περιοχές επίσης, 
συχνό είναι το φαινόμενο πυρκαγιών, είτε λόγω καιρικών συνθηκών, είτε της απροσεξίας 
των επισκεπτών στην περιοχή, αλλά και της παράνομης αποψίλωσης των δέντρων (Wang
and Buckley, 2010, Pickering, 2010, Gaveau et al., 2009, Worboys and Trzyna, 2015, 
Στιβανάκη, 2015). 
Οι προστατευόμενες περιοχές θεωρούνται η κύρια μέθοδος (τρόπος) για τη διατήρηση της 
βιοποικιλότητας παγκοσμίως (Worboys et al., 2005 and Lockwood et al. 2006 in Pickering, 
2010). Επομένως, μια ακόμη σημαντική περιβαλλοντική πίεση του τουρισμού σε αυτές της 
περιοχές είναι η απώλεια της βιοποικιλότητας ποικίλων οικοσυστημάτων. Πιο 
συγκεκριμένα, η εισβολή ξένων ειδών στις προστατευόμενες περιοχές, π.χ. από τα ρούχα 
των τουριστών ή από τα λάστιχα των οχημάτων κλπ., είναι δυνατόν να επιφέρουν 
μεταβολές στη δυναμική των πληθυσμών των ειδών, με αποτέλεσμα συχνά να μειώνεται ο 
πληθυσμός μερικών ειδών, όταν τα ξένα είδη δεν μπορούν να αλληλεπιδράσουν με τα 
τοπικά. Επιπροσθέτως, στις περιοχές αυτές «κατοικούν» είδη της άγριας φύσης και για 
αυτόν το λόγο αυξάνεται ο αριθμός των επισκεπτών. Αυτό το γεγονός έχει ως αποτέλεσμα 
να προκαλούνται προβλήματα στην αναπαραγωγή των ειδών, με απόρροια την ελάττωση 
του πληθυσμού τους. Αν εξακολουθεί να συνεχίζεται το φαινόμενο αυτό, τότε είναι πολύ 
πιθανό η περιοχή προστασίας να μετατραπεί σε τόπο εξαφάνισης. Παράλληλα, οι ~ 38 ~
επισκέπτες στις προστατευόμενες περιοχές επηρεάζουν και τη χλωρίδα που «κατοικεί» 
εκεί, καθώς οι τουρίστες όταν χρησιμοποιούν κατ’ επανάληψη συγκεκριμένα μονοπάτια, 
είναι δυνατόν να καταστρέψουν τη βλάστησή τους, αλλά και τα ίδια τα μονοπάτια, π.χ. 
«Penine Way» στο Ηνωμένο Βασίλειο (Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001, Καραβέλλας κ.ά., 
2003, Schmitt et al., 2009, Wang and Buckley, 2010, Pickering, 2010, Worboys and Trzyna, 
2015