Ο τουρισμός εμφανίστηκε μεταπολεμικά τη δεκαετία του 1960 και ορίζεται, μεταξύ άλλων, ως το φαινόμενο που συγκροτείται από κάθε είδους μετακινήσεις, είτε δια μέσου διεθνών συνόρων, είτε όχι, διάρκειας πάνω από 24 ώρες και για ποικίλους λόγους, με εξαίρεση τη μετανάστευση και την τακτική ημερήσια απασχόληση (Κομίλης και Βαγιονής, 2001). Σήμερα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους προορισμούς με την υψηλότερη ζήτηση προσελκύοντας 30,1 εκατομμύρια αφίξεις το 2018. Ο τουρισμός αποτελεί, έτσι, έναν από τους σημαντικότερους κλάδους οικονομικής δραστηριότητας της χώρας (Alfavita, 2019). Η τουριστική δραστηριότητα στη χώρα χαρακτηρίζεται από την έντονη εποχικότητα με ένταση τους θερινούς μήνες και την αυξημένη  συγκέντρωση σε νησιωτικές και παράκτιες περιοχές, υιοθετώντας το μοντέλο του μαζικού τουρισμού «ήλιου θάλασσας». Γενικά, στηρίζεται σε μικρές, έως πολύ μικρές, μονάδες, ενώ σε πολλές περιπτώσεις στα νησιά εντοπίζονται πολεοδομικές και χωροταξικές παρατυπίες. (Ο.Κ.Ε., 2008)

Το περιβάλλον ως σύνολο έμβιων και μη παραγόντων που συγκροτούν οικοσυστήματα προστατεύεται από τις ποικίλες ανθρώπινες δραστηριότητες που το απειλούν, συμπεριλαμβανομένης και αυτής του τουρισμού, μέσω πολλών νομοθετημάτων σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο. Αυτό συμβαίνει γιατί ένα περιβάλλον υγιεινό και οικολογικά ισόρροπο αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση διαβίωσης του ανθρώπου και των άλλων ειδών. (Βλαχόπουλος, 2017)

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ
Τα προβλήματα τα οποία προκύπτουν από την τουριστική ανάπτυξη σε ελληνικούς δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς (πρβλ. νησιά του Αιγαίου) εντοπίζονται στους φυσικούς πόρους και στη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Τα προβλήματα αυτά συναρτώνται άμεσα με τις μαζικές αφίξεις ατόμων σε συγκεκριμένους τουριστικούς προορισμούς  σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους (πρβλ. θερινοί μήνες), γεγονός που δύναται να υπερβαίνει τα όρια αντοχής των τόπων υποδοχής. Γι’ αυτό, κρίνεται απαραίτητος ο καθορισμός  της φέρουσας ικανότητας κάθε τουριστικού προορισμού,  η οποία υπολογίζεται μεταξύ άλλων και βάσει της περιβαλλοντικής απαίτησης για διατήρηση βιωσιμότητας των φυσικών και δομημένων στοιχείων  του τόπου υποδοχής. (Ποδηματάς, 2008)
Ειδικότερα, διαπιστώνεται υπεράντληση ύδατος εξαιτίας των αυξημένων αναγκών που δημιουργεί η τουριστική δραστηριότητα σε κάποιον προορισμό όπως αυτών της καθαριότητας, της πόσης, της συντήρησης των κήπων κλπ. Το φαινόμενο είναι εντονότερο στις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές της χώρας κατά τους θερινούς μήνες όπου τα αποθέματα νερού είναι περιορισμένα οδηγώντας περαιτέρω στην υφαλμύρινση των υδάτων. Αυτό σημαίνει ότι το γλυκό νερό καθίσταται πλέον μη πόσιμο, ενώ ταυτόχρονα επέρχεται αλάτωση των γεωργικών εδαφών τα οποία αρδεύονται με τα ίδια αποθέματα νερού με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις που συνεπάγεται στην γεωργική παραγωγή και στην εδαφική ισορροπία του τοπικού οικοσυστήματος. Επέρχεται έτσι υποβάθμιση υπό τη μορφή της ερημοποίησης με ξηροθερμικές και ύφυγρες περιοχές με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη νησιωτική Ελλάδα.

Η περίπτωση της Ηρακλειάς στις Κυκλάδες αναδεικνύει το παραπάνω ζήτημα, καθώς εκεί η ημερήσια κατανάλωση νερού κατά το χειμώνα ανέρχεται σε 30m3,ενώ το καλοκαίρι εξαιτίας και της τουριστικής κίνησης, αυτή φτάνει τα 150 m3. (Τσάρτας et al., 2010)

Ακόμα, η παρεμπόδιση του υδρογραφικού δικτύου με παράνομες κατασκευές και μπαζώματα, η κακή εν γένει χωροθέτηση, καθώς και ο ανεπαρκής σχεδιασμός έργων προξενούν διάβρωση του τοπίου και γεωμορφολογική μεταβολή των περιοχών. Η ανεξέλεγκτη κατασκευή εγκαταστάσεων σε τουριστικές και εν δυνάμει τουριστικές περιοχές επιφέρει με τη σειρά της ανισορροπία στα οικοσυστήματα της ευρύτερης περιοχής, πέραν της αισθητικής υποβάθμισης του τοπίου. (Τσάρτας et al., 2010)

Με εξαίρεση το παράδειγμα της Τήλου, μέχρι σήμερα, λίγες είναι οι πρωτοβουλίες που έχουν αναλάβει οι τουριστικοί παράγοντες (βλ. ντόπιοι, τοπική αυτοδιοίκηση, τουριστικές επιχειρήσεις) σχετικά με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε περιόδους που oι ενεργειακές ανάγκες αυξάνουν κατακόρυφα. Η αυξημένη χρήση μηχανών εσωτερικής καύσης, λ.χ. αμάξια, και η λειτουργία μεγάλων ξενοδοχειακών μονάδων, που καταναλώνουν ορυκτά καύσιμα σε περιοχές με έντονη τουριστική κίνηση, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο μικρό κλίμα της περιοχής. Ωστόσο, το περιβαλλοντικό κόστος –υπό τη μορφή της ατμοσφαιρικής ρύπανσης- του τουρισμού με το μεγαλύτερο αποτύπωμα εντοπίζεται στις μετακινήσεις, στις εκπομπές αερίων της παγκόσμιας αεροπορικής βιομηχανίας που εξυπηρετεί στη μετακίνηση των τουριστών. Ενδεικτικά, οι τουριστικές μεταφορές αποτελούν το 3% της καταναλισκόμενης ενέργειας στην Ευρώπη και ευθύνονται για περισσότερο από το 50% των εκπομπών οξειδίου του αζώτου που σχετίζεται με το φωτοχημικό νέφος. (Κοκκώσης και Τσάρτας, 2001)

Η λανθασμένη ή πλημμελής διαχείριση των απορριμμάτων, τα οποία κατά τις περιόδους αιχμής της τουριστικής κίνησης πολλαπλασιάζονται, οδηγούν σε καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον και επηρεάζουν όλους τους φυσικούς πόρους. Η λειτουργία παράνομων χωματερών πέραν της αισθητικής υποβάθμισης του τοπίου, μολύνει τον υδροφόρο και χερσαίο ορίζοντα θέτοντας σε κίνδυνο την θαλάσσια και χερσαία χλωρίδα και πανίδα. Παράλληλα, ο κίνδυνος ανάφλεξης ή σκόπιμης καύσης των εκεί απορριμμάτων είναι μεγάλος και όταν συμβαίνει απελευθερώνει βλαβερές χημικές ουσίες στην ατμόσφαιρα επιβαρύνοντάς την. Το 10% των πυρκαγιών ετησίως στην Ελλάδα αποδίδεται στις παράνομες χωματερές. (Τσάρτας et al., 2010)

Με τη διάθεση αποβλήτων συνδέεται και ο ευτροφισμός των θαλασσών και των λιμνών από αγωγούς λυμάτων, που εμφανίζεται ως υπερβολική ανάπτυξη φυτοπλαγκτόν και άλλων οργανισμών, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη βλαβερών οργανισμών που μολύνουν τους υδάτινους πόρους. Ενδεικτικά του εν λόγω προβλήματος είναι τα πρόστιμα που καταβάλει η Ελλάδα για τη λειτουργία παράνομων χωματερών στο Νότιο Αιγαίο, τα οποία ανήλθαν στα τρία εκατομμύρια το 2015, 2,4 εκ. το 2016, δύο εκατομμύρια το 2017 και 920 χιλιάδες το πρώτο εξάμηνο του 2018. (Mykonosvoice.gr, 2018)

Η άτακτη επέκταση των υποδομών και των οικισμών με μοναδικό σκοπό το κέρδος μέσω της  προσέλκυσης μεγαλύτερου αριθμού τουριστών και της διευκόλυνσής τους, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η φέρουσα ικανότητα του τόπου, δύναται να διαταράξει τη λειτουργία των οικοσυστημάτων. Ο κατακερματισμός του φυσικού χώρου με τη χάραξη δρόμων και ο θόρυβος υποβαθμίζουν περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές και περιορίζουν το ζωτικό χώρο, παρεμποδίζοντας την επικοινωνία και τη διακίνηση των ειδών. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις σπάνιων ειδών ζώων που επηρεάζονται από το φαινόμενο του μαζικού τουρισμού είναι η χελώνα Caretta-Caretta που γεννά τα αυγά της σε παραλίες της Ζακύνθου την εποχή που υπάρχει έντονη τουριστική παρουσία, καθώς και η φώκια Monachus-Monachus που εγκαταλείπει θαλάσσιες περιοχές ως απόρροια των θαλάσσιων μηχανοκίνητων αθλητικών δραστηριοτήτων. (Τσάρτας et al., 2010)